Dragan Uzelac: Shine on you crazy diamond – Pink Floyd

… Nakon završetka antologijskog albuma Dark side of the moon(1973.), koji po mišljenjima mnogih eminentnih stručnjaka i kritičara slovi za jedan od najboljih rok albuma u celokupnoj istoriji popularne muzike, a potom i spektakularne koncertne promotivne turneje albuma i ogromne pauze, odmora od svega,  početkom 1975 . grupa Pink Floyd ponovo ulazi u studio i nakon šest meseci rada kreira novi album … Bio je to nastavak njihove društvene kritike, tema vezanih za ludilo modernog sveta, odsustva istinske komunikacije i empatije, otuđenosti među ljudima … Duh Sida Bereta ponovo je bio tu, prisutniji nego ikada, inicirajući novu iskru kreativnosti benda nakon duge pauze nastale zamorom, odsustvom daljeg usmerenja nakon epske ’’ Tamne strane meseca“ … Bio je to čuveni Wish you were here  album, objavljen 12. septembra 1975. …

… U promotivnom materijalu za novi album pisalo je sledeće :  Glavna kompozicija je posvećena Barrettovom duhu i ludilu koje se još uvek mota oko benda … Očigledno da su Floydi vremenom shvatali da svako nosi ludilo u sebi i da ga treba iskoristiti na najbolji mogući način , pre svega kreativni …

… Syd Barrrett , jedan od osnivača benda Pink Floyd i kreativac na čijim se talasima nadahnuća pokrenula čitava jedna scena – andergraunda i psihodelije u Velikoj Britaniji, sredinom šezdesetih, bio je veoma kompleksna i kreativna ličnost , koja je svojim originalnim muzičkim izrazom pod uticajem halucinogena LSD postao predvodnik i jedan od simbola psihodelične umetnosti Britanije . On je komponovao izuzetno gusto aranžirane i strukturisane pesme ( čudesne vizije njegovog unutrašnjeg , detinjeg sveta bajki , sveta međuplanetarnog misticizma i nadrealnih vizionarskih opsesija) , da bi potom naizgled davao sve od sebe da uništi ono što je stvorio , razvlačeći ih u bilo kom pravcu koji bi mu se u datom momentu ukazao . Godina 1966. i deo 1967. bile su njegovo eksplozivno , neverovatno kreativno razdoblje , pre no što su droge i neki , nikad razjašnjeni unutarnji problemi doveli do njegove krajnje izolacije , kreativne krize i napadne ekscentričnosti , totalne blokade i neupotrebljivosti . Dok je stvarao , Beret je stare rokenrol riffove razvijao na nestandardan način , stilom čije korene možemo tražiti negde između Bo Didlija , Henka Marvina i Pita Tausenda . Taj više nego autentičan stil predstavljao je kombinaciju pulsirajućeg ritma sa nizovima akorda koji menjaju oblik i prerastaju u napete sklopove , prodorno visokih tonova . Čudesnu tehniku pratili su isto tako čudesni tekstovi , proizašli iz haotičnog i tajnovitog unutarnjeg sveta Sida Bereta – sveta nadrealnih vizija i duhovnih lomova čoveka koji je odbijao svet odraslih …

… Sid je bio kontraverzna ličnost , čovek kojeg su stalni unutrašnji lomovi i dileme odveli u samoizolaciju i napuštanje Floyda . Godinama ispred svog vremena , kreativan i nedokučivo inovativan , kretao se oštrom ivicom između genijalnosti i ludila koja je Floydima u ranoj fazi donosila prepoznatljivost i originalnost , prodornost u pionirskoj fazi stvaralaštva . Niko pre Sida nije uspeo da na takav način izrazi slike unutarnjeg sveta i šizofrenu krizu koja raspršuje njegove ideale . Stihovi : Strašno je pažljivo od vas , zato što mislite da sam ovde , a ja sam obavezan da vam razjasnim da nisam tu , i razmišljam , ko to u stvari piše ovu pesmu? , iz kompozicije Jugband blues , na očigledan način prikazuju sve mene i krize Beretove ličnosti , rascep između sveta materijalnog i spiritualnog , kao i mračne misli koje ga navode na pomisao da kroz psihodelične pop pesme rasprodaje vlastite ideale …

… Osećaj kreativnog ludila i reminiscencije vezane za duh Sida Bereta koji nikad nije izbledeo stvoriće još jedan sjajan Pink Floyd album , sa antologijskom kompozicijom , besmrtnom – Shine on you crazy diamond , dugom , atmosferski i senzibilno impresivnom poemom , pesmom po kojoj će ih većina ljudi pamtiti … Podeljena u dve veće celine na A i B strani ploče i nekoliko zasebnih delova unutar njih ova vanvremenska svita otvara i zatvara album . Kreće se lagano , nošena kontemplativnom, elegičnom melodijom Wrightovih dirljivih klavijatura , osenčena dozom vanvremenske tuge , čudesne melanholije opraštanja i usamljenosti , daljine i slutnje , razvija se dinamikom vlastite unutrašnje logike , gradi atmosferu strahopoštovanja čudesnim smirujućim duhom Gilmourove senzibilne, bluzirane gitare i dubinskim dodirom ritam sekcije , nošena smirujućim solo partijama gitare koja setno i prigušeno jeca , priziva duh beretovske prošlosti i žal za izgubljenom spontanošću , jedinstvom , prijateljstvom … Kao neka bolna i neizreciva tajna duše ona se prostire nepreglednim prostranstvima jedinstvenog Pink Floyd univerzuma , pretvarajući se na momente u jezivi , katarzični krik – bespomoćan , setan , nostalgičan, sentimentalan … Gilmour naprosto briljira, gradeći kao vrhunski arhitekta zvuka čvrstu strukturu i mekoću atmosfere ove jezivo setne i bolne poeme … Bila je to muzika koja doista dira dušu , neka nova vizija blues dodira u nekom novom Pink Floyd avangardnom duhu … Watersov sjajan tekst ( propraćen na početku pesme ludilom osmeha i asocijacijom na ,, ludog dijamanta“ , njegov čudesni sjaj i auru koja ih večno prati bez obzira na njegov odlazak) , grčevito otpevan i proživljen pretapa se na kraju prvog dela duge kompozicije u briljantni solo na saksofonu i pozadinsku , dinamičnu pratnju benda …

Remember when you were young, you shone like the sun.

Shine on you crazy diamond.

Now there’s a look in your eyes, like black holes in the sky.

Shine on you crazy diamond.

You were caught in the crossfire of childhood and stardom, blown on the steel breeze.

Come on you target for faraway laughter, come on you stranger, you legend, you martyr, and shine!

 

You reached for the secret too soon, you cried for the moon.

Shine on you crazy diamond.

Threatened by shadows at night, and exposed in the light.

Shine on you crazy diamond.

Well you wore out your welcome with random precision, rode on the steel breeze.

Come on you raver, you seer of visions, come on you painter, you piper, you prisoner, and shine!

… Legenda ili istina – ali svedoci tvrde da se za vreme snimanja albuma Wish you were here Syd Barrett pojavio nekoliko puta u studiju ,, Abbey road“ u gotovo neprepoznatljivom fizičkom i mentalnom stanju – neizmerno ugojen i obrijane glave i obrva ( taj će izgled i jeziva slika poslužiti kao motiv prilikom formiranja lika posrnule rok zvezde – Pinka , u filmu ,, The Wall“ , četiri godine kasnije , još jednoj priči o ludilu, genijalnosti i usamljenosti velikih ljudi) i psihički odsutan za bilo kakva spoljašnja dešavanja … Ričard Rajt se priseća scene iz studija i iznenadne, uznemirujuće pojave Sida Bereta ili ostataka onoga što je bio samo pre par godina, nakon teškog psihičkog, šizofrenog rasula …

,, Roger was there, and he was sitting at the desk, and I came in and I saw this guy sitting behind him – huge, bald, fat guy. I thought, “He looks a bit… strange…” Anyway, so I sat down with Roger at the desk and we worked for about ten minutes, and this guy kept on getting up and brushing his teeth and then sitting – doing really weird things, but keeping quiet. And I said to Roger, “Who is he?” and Roger said “I don’t know.” and I said “Well, I assumed he was a friend of yours,” and he said “No, I don’t know who he is.” Anyway, it took me a long time, and then suddenly I realised it was Syd, after maybe 45 minutes. He came in as we were doing the vocals for “Shine On You Crazy Diamond”, which was basically about Syd. He just, for some incredible reason picked the very day that we were doing a song which was about him. And we hadn’t seen him, I don’t think, for two years before. That’s what’s so incredibly… weird about this guy. And a bit disturbing, as well, I mean, particularly when you see a guy, that you don’t, you couldn’t recognize him. And then, for him to pick the very day we want to start putting vocals on, which is a song about him. Very strange”.

… Pod snažnim i bolnim utiskom uznemirujuće pojave svog izgubljenog prijatelja, jednog od osnivača i glavnih kreativaca Pink Floyda – Sida Bereta, Rodžer Voters( kao glavni autor i novi predvodnik Flojda) posvetio je čitav album osećaju usamljenosti, otuđenosti od ljudi i odsečenosti od sveta, baš onim ljudskim osećanjima koja je uvideo kod njega… Votersa su godinama proganjale uspomene na Sida, kao i već pomenute reči pesme „Jugband Blues“, poslednje stvari koju je Syd napisao za Pink Floyd: “It’s awfully considerate of you to think of me here, and I’m much obliged to you for making it clear, that I’m not here”, pesme koja se pojavljuje na kraju drugog Pink Floyd albuma  – ,,Saucerful of secrets”, kao neka vrsta opraštaja od Bereta …

Andrew King ( član prvobitnog poslovnog Pink Floyd udruženja) na sledeći je način opisao Barretta i njegov krah pred odlazak iz Floyda:

… Nije hteo ništa da uradi ako nije smatrao da radi na umetnički način. Bio je stoprocentno kreativan i veoma je mnogo zahtevao od sebe. Sydova inventivnost bila je prosto zadivljujuća. Sve pesme iz Pink Floyd faze napisao je za ne više od šest meseci(uglavnom 1966. godine dok je upotreba LSD halucinogena još uvek bila pod kakvom-takvom kontrolom). Jednostavno, čega god se dohvatio, polazilo mu je za rukom. U ranim danima, bio je jedan od najkomunikativnijih i najkreativnijih ljudi koje sam ikada sreo. Kasnije je postao užasno nesposoban da u razgovoru artikuliše svoja osećanja. Kada je grupa ušla u drugu polovinu 1967. godine( nakon izlaska debi albuma), Sydovi problemi su se umnožili …

Peter Jenner (prvobitni menadžer Floyda) video je Syda ovako:

… Sydova spontanost činila ga je istovremeno nemogućim i briljantim. Držao je grupu na oštrici, i u ranim danima to je proizvodilo neverovatno dobru muziku. Svi su morali stvarno pažljivo da slušaju da bi sledili ono što on svira. Ali pred kraj, kada je tokom celog nastupa svirao samo jedan ton, na ostalima je bilo da isteraju svirku… Syd je komponovao briljantno kompaktne kompozicije, a oni su ih u svojim improvizacijama nosili ka novim visinama oslobađanja…

… Problem koji je opsedao Syda Barretta( pored narkotika i moguće šizofrenije kao posledice konzumiranja istih) bio je njegov iskreni osećaj da prodaje vlastite ideale, koristeći ih za pisanje pesama, kao i činjenica da je šou morao da se nastavi i da se ponavlja u kratkim intervalima bez obzira da li ,,duh“ pokreće grupu ili ne…

Sečaš se kada si bio mlad, sijao si kao sunce

Sijaj ti ludi dijamantu.

Sada su pogledi u tvojim očima, kao crne rupe u svemiru

Sijaj ti ludi dijamantu.

Našao si si se između dve vatre, detinjstva i slave,

bačen u čeličnom povetarcu

Hajde, ti razlože dalekog smeha, hajde ti strancu, legendo, mučeniku, i sijaj!

 

Prerano si dohvatio tajnu, plakao za mesecom,

Sijaj ti ludi dijamantu.

Ugrozili su te senke noći, izlagao svetosti

Sijaj ti ludi dijamantu.

Nosi si svoju gostoljubljivost sa slučajnom preciznošču, jahao na čeličnom povetercu

Hajde klinjo, vidovnjaku vizionaru, hajde slikaru, flulašu, ti zatvoreniće, sijaj! 

… Interesantna predistorija pratila je snimanje epske Shine on you crazy diamond kompozicije … Nesigurni u kojem će muzičkom pravcu krenuti nakon enormnog uspeha antologijskog Dark side of the moon albuma, Floydi kreću u jednu od svojih najluđih kreativnih avantura, snimanje albuma Household objects(1974.), projekta koji nikad neće ugledati svetlost dana, albuma bez korišćenja muzičkih instrumenata(?!?) … Ubrzo odustaju od te, čak i za njihove standarde ekscentrične ideje, ali, jedna od dve instrumentalne numere koje su tom prilikom ipak snimljene – pesma ,,Čaše vina” koju su Voters, Gilmur i Rajt snimili na staklenoj harfi, velikim je delom iskorišćena i prepravljena se pojavljuje kao uvodni( prvi, od devet delova) pesme Shine on you crazy diamond …

… Struktura ove čudesne kompozicije sastojala se od dva dela, podeljena na dve strane albuma( početak i kraj ploče) i devet celina koje su tvorile jedinstvenu simfoniju posvećenu duhu kreativnosti i ludila Sida Bereta, Pink Floyd priče uopšte … Prvi, uvodni deo priče o ,, Sjaju ludog dijamanta”( Wright, Waters, Gilmour, u trajanju od 0:00 – 3:54 minuta) započinje magičnim, nestvarnim pretapanjem zvukova koji uvlače slušaoca u vanvremensku zvučnu i duhovnu odiseju… Pretapanjem zvukova sintisajzera, Hammond orgulja i vlažnih prstiju koji se trljaju o rubove vinskih čaša ispunjenih različitim količinama vode( oslanjajući se na bizarnu ideju pesme ,,Čaše vina” sa nedovršenog projekta Floyda ,,Household objects”, pokušaja ,,muzičkog” projekta bez korišćenja muzičkih instrumenata) Floydi nas uvode u svoj jedinstveni duhovni prostor, beskrajno muzičko polje gde prestaje stvarnost koju poznajemo i počinje jedinstvena duhovna kulisa neočekivanosti Pink Floyd univerzuma, kreativnog ludila i vanvremenske muzike koja dira dušu … Nikad neću zaboraviti magiju mog detinjeg, neupućenog, prvog preslušavanja ove čudesne kompozicije jedne letnje večeri, krajem sedamdesetih godina prošlog veka, taj neopisivi osećaj koji me je obuzeo i privukao sebi zauvek sasvim običnim opuštanjem uz čari radijskog programa Beograda 202, kultne radijske stanice koja me je inicirala svetom rokenrola … Četiri decenije kasnije, sa mnogo više iskustva i muzičkog predznanja, emotivne zrelosti, utisak je gotovo isti, ako ne i jači, prilikom svakog sledećeg preslušavanja ove jedinstvene muzičke epopeje, psihodelične svite, duhovnog onostranog putovanja Pink Floyd intergalaktičkom muzičkom krstaricom …

… Iz atmosfere čudesne melanholije, sete opraštanja i žala za izgubljenim, za prolaznošću vremena i svega onoga što sobom zauvek odnosi, nezemaljske potištenosti i neke nove nade izranja Rajtov Minimoog zvuk sintisajzera i Gilmurov bluzirani gitarski solo deo … Uvodni, jezivo emotivni i katarzični deo ove kompozicije, beretovske poeme u votersovskom, epskom stilu završava se zvukom sintisajzera koji postepeno nestaje u pozadini, beskraju sete i žala za onim nedokučivim, što nam zauvek izmiče … Drugi deo( Gilmour, Waters, Wright, od 3:55 – do 6:27 minuta) započinje četvorotonskim gitarskim rifom(B, F, G, E)koji se ponavlja … Znameniti riff nazivan je ,, Sidova tema” i deo je Gilmurovog vanvremenskog gitarskog sola … Mejson se potom uključuje na bubnjevima … Treći deo( Wright, Waters, Gilmour, 6:28 – 8:42) započinje Rajtovim sintisajzer Minimoog solom, a sledi ga treći Gilmurov gitaristički solo, ovaj put u bluz stilu … Četvrti deo( Gilmour, Wright, Waters, 8:43 – 11:10) ispunjen je sugestivnim i emotivnim Votersovim vokalom, jezom teksta posvećenog duhu Sida Bereta i prošlosti , kao i pratećim vokalima Gilmura, Rajta i američkih pevačica Venete Filds i Karlene Vilijams … Peti deo(Waters, Gilmour, Wright, 11:11 – 13:34) zaokružuje prvu polovinu ove epske numere( i zatvara A stranu vinila)još jednim Gilmurovim gitarskim solom( arpeđo varijacijom na glavnu temu) u kombinaciji sa moćnim zvukom saksofona Dika Perija, klizeći lagano u tamu Welcome to the machine …

… Nakon numera Have a cigar i još jedne monumentalne – Wish you were here ( takođe posvećene Sidu Beretu), B stranu albuma zatvara druga polovina Shine on you crazy diamondŠesti deo( Wright, Waters, Gilmour , 0:00 – 4:39) otvara zvuk vetra na kraju pomenute, naslovne ,,Wish you were here”, Dejvid Gilmur kreće sa bas gitarom, na koju se nadovezuje Voters sa drugom bas gitarom… Potom se uključuje izvanredni Ričard Rajt svojim Minimoog sintisajzerom, koji naprosto blista i daje neke od svojih najboljih momenata unutar benda, pre no što se Gilmur uključi ritam (steel guitar) gitarom zajedno sa Mejsonom na bubnjevima … Minimoog sintisajzer Ričarda Rajta boji muzičko platno nestvarnim zvukom na koji se nadograđuje prelepa Gilmurova solo gitara, slikajući zvukom sve ono neizrecivo i vanvremensko čime su samo Flojdi mogli da oboje svet rokenrola, uzdižući ga na nivo dostojan poštovanja čak i po merilima monumentalnih dela klasike … Sedmi deo(Waters, Gilmour, Wright, 4:39 – 5:49) sadrži poslednji stih pesme i hor, identičan vokalnom delu iz partije broj četiri … Osmi deo( Gilmour, Wright, Waters, 5:49 – 9:17) započinje Votersom na električnoj gitari, dok Gilmur svira arpeđo rif … čineći da numera lagano klizi ka tišini nestajanja nošena akordima Rajtovog sintisajzera … Deveti deo(Wright, 9:17 – 12:28) zaokružuje jednu moćnu celinu Rajtovim žalosnim, opraštajnim, melanholičnim maršom, pohvalom duhu Sida Bereta … Kako pesma postepeno nestaje, gasi se kao duh nekadašnjeg vođe benda, sa puno simbolike i jeze sete, čuje se deo melodije pesme ,, See Emily play”, jedne od ključnih Beretovih numera … Na taj način zatvara se jedan životni, umetnički, kreativni krug stvaranja i razaranja, krug veličanstvenog ludila blještavog sjaja večnog dijamanta inspiracije … 

… Drugi, završni deo epske ,, Shine on you crazy diamond“ zaokružuje album kao celinu i vraća slušaoca na početak ( u dobrom konceptualnom Watersovom maniru , potrebi da se sve dovede do perfekcije i zaokruži epohalnim finalom) priče o sjaju ludog dijamanta i želji da se vrati u punom , ljudskom i kreativnom sjaju … Svetlucajući kao odblesak na talasima jezera dirljive melanholije , Pink Floyd poema veličanstveno odlazi tragom večnosti i legende u nama nepoznate svetove … Duh Syda Barretta i kreativnog ludila još jednom je nagnao Floyde na novi kreativni pomak i uspeh koji će ih ovekovečiti u holu neprevaziđenih … Crne rupe svemira nekadašnjeg sjajnog dijamanta britanske psihodelije iznova su zablistale iskrom kreativnosti, onom životnom radošću koja se u međuvremenu zagubila u beskraju jednog paralelnog sveta mašte i kreativnog ludila …

2 comments

  1. Objaviti pjesme u originalu da, ali čitave citate ne, Dekoncentrira praćenje ovog, inače, dobrog teksta.

  2. Izvrsna zapađanja o Sydu. Znima me zna li Uzelac svirati?

Odgovori